Year: 2003

Vergezichten

Lijstjes, overzichten, terugblikken, ze horen nu eenmaal bij de dagen tussen kerst en oud&nieuw, op het web net zo goed als in andere media. En waarom ook niet; platgetreden paden lopen vaak het lekkerst.

Je hoeft je natuurlijk niet te beperken tot 2003. Op 20eeuwennederland blik je met hetzelfde gemak terug op het vaderlands verleden van de afgelopen tweeduizend jaar. De eerste site die zowel thematisch als chronologisch een overzicht biedt van de Nederlandse geschiedenis ging onlangs geruisloos online.

En waarom genoegen nemen met eindeloze herhaling van journaalbeelden die nog vers in het geheugen liggen als ook juweeltjes uit het polygoon-archief voorhanden zijn? Het Nederlands Instituut voor Beeld en Geluid zet komende maanden vijftig uur historisch beeldmateriaal op het web. De eerste fragmenten zijn te bekijken via www.beeldengeluid.nl.

Geen terugblik zonder vooruitkijk. Ook daarvoor kun je dichtbij huis blijven of kiezen voor een vergezicht. Bezoekers van www.longbets.org kunnen, met de internetgemeenschap als getuige, weddenschappen afsluiten voor de lange termijn. Het World Wide Web Consortium (W3C) Dave Winer (dank Thijs van der Vossen voor de opmerkzaamheid) lijkt zijn weddenschap te gaan verliezen. Hij voorspelt dat in 2007 weblogs als nieuwsbron belangrijker zullen zijn dan kranten als The New York Times. Uit onderzoek blijkt echter dat tweederde van de ruim vier miljoen weblogs al langer dan twee maanden niet is bijgehouden.

Emotie

Wat is er nodig om iemand in een bepaalde stemming te brengen? Geluid, dat weet iedereen die wel eens naar de bioscoop gaat. Aard en volume van de muziek bepalen of de tranen over je wangen biggelen danwel de adrealine uit je oren spuit. En wat doe je als je alleen thuis bent en de film wordt te griezelig? Precies, je zet het volume op nul.

Maar hoeveel geluid? En welk precies? Studenten van Hogeschool voor de Kunsten in Utrecht (HKU) zoeken samen met radiomaker Bert Kommerij van de RVU naar het antwoord. Op de radio, in een viertal hoorspelen dat in januari wordt uitgezonden. Maar vooral ook op internet. Met een vernuftige hoorspelmachine kun je jezelf online in een van de zes basis gevoelsstemmingen brengen: blij, verdrietig, woedend, walgend, bang of verbaasd. Hoe precies moet je zelf uitvinden – de documentantie laat wat te wensen over. Maar met een beetje oefening blijkt het verbazend makkelijk om met een paar muisklikken het verschil te bepalen tussen een glimlach of een grimas.

Wie dat allemaal teveel moeite is, laat zich zonder er zelf iets voor te hoeven doen opfokken of tot tranen roeren op Pleix, een verzamelplaats van digitale webclips. Overigens kunnen uiteenlopende emoties toch heel dicht bij elkaar liggen. De freakshow van Pipingrad bewijst hoe dun de lijn is tussen humor en zwaarmoedigheid.

Griep

Koorts, rillingen, keelpijn, spierpijn en een hoofd vol met watten; Nederland ís ziek, wordt ziek of is net ziek geweest. Net als ieder jaar grijpt de griep om zich heen. Anders dan voorgaande jaren wordt de epidemie nauwgezet in kaart gebracht. Letterlijk. Op www.degrotegriepmeting.nl is precies te zien waar zich in Nederland de meeste snotneuzen bevinden.

Dat werk zo. Iedere bezoeker van de website kan zich aanmelden als ‘griepmeter’. Op basis van een korte vragenlijst wordt vastgesteld of iemand gezond is, de griep heeft of slechts last heeft van een verkoudheid (wat iets anders is dan een besmetting met influenza). Op basis van de antwoorden worden interactieve grafieken en kaarten samengesteld. Het aantal griepmeters bedraagt inmiddels meer dan twintigduizend.

Tussen de één en twee miljoen mensen worden jaarlijks in Nederland door griep geveld. Toch is relatief weinig bekend over de verspreiding van de ziekte, die soms erg gevaarlijke vormen kan aannemen. Raken mensen die roken sneller besmet? Zijn kinderen de grote verspreiders? En hoe zit het met huisdieren? Reist de griep liever per openbaar vervoer dan met de auto? De antwoorden worden verwacht van de Grote Griepmeting.

Als voorschot op de uiteindelijke resultaten kunnen bezoekers van de site meedoen aan een wedstrijd. Voorspel wanneer de griepgolf haar hoogtepunt bereikt en win een reis ‘weg van de griep’ naar de zon.

Doe het zelf

‘Jeder Mensch ist ein Künstler’. Nergens is het adagium van de Duitse tekenaar en beeldhouwer Joseph Beuys meer van toepassing dan op internet. Ambities om dj te worden? Draai online je eigen houseplaat in elkaar. Indruk maken met ‘zelfgeschreven’ gedichten? Laat op Knurpslog automatisch woorden aaneenrijgen tot hoogdravende – want onbegrijpelijke – poëzie. En waarom zou je veel geld uitgeven aan een schilderij dat waarschijnlijk toch vals is als je op het web met minimale inspanning je eigen Picasso bij elkaar kladdert?

Ook cultureel erfgoed is niet veilig voor plagiaat. Neem het Tapijt van Bayeux. Heel leuk natuurlijk, zo’n eeuwenoud geborduurd verslag van de Slag om Hastings in 1066. Maar het is nog leuker om virtueel zelf een ‘Bayeux’ te maken. Met de Historic Tale Construction Kit knutsel je je eigen historische stripverhaal in elkaar.

Over geschiedenis gesproken, sinds afgelopen week is het web een historische site rijker. Via www.geschiedenis.nl zijn honderden historische links en artikelen bereikbaar. Ze zijn bij elkaar gezocht en geschreven door een enthousiast clubje historici. En daar is geen woord plagiaat bij, die doen het handwerk nog gewoon zelf.

(Met dank aan Mijn Kop Thee)

Leren met de muis

Het web is bij uitstek geschikt om te leren. Dat weet de overheid, die het gebruik van internet in de klas uit volle borst aanmoedigt, en dat weten ook de internetproviders, die vechtend over straat rollen om uit te maken wie de duizenden scholen mag gaan voorzien van breedband-aansluitingen. Maar hoe je dat ‘leren met de muis’ het beste kunt aanpakken, dat weet nog bijna niemand.

Om daar achter te komen kun je het best te rade gaan bij de experts, de mensen die er dagelijks mee moeten werken. Met dat idee worden sinds 1995 wereldwijd ThinkQuest wedstrijden georganiseerd, waarin leerlingen en docenten worden uitgedaagd een educatieve website te maken.

Dat de leerlingen op dat vlak zeker niet onderdoen voor hun docenten, blijkt uit de inzendingen voor de Nederlandse editie van ThinkQuest 2003. Vandaag werden tijdens een grote finale in Rotterdam de winnaars bekend gemaakt van deze ‘webstrijd’, die wordt georganiseerd door Kennisnet, de internetkoepel voor het onderwijs.

Met aanmoedingsprijzen en eervolle vermeldingen meegeteld werd het een waar prijzenfestijn. Special aandacht verdienen Kasteel op slot (speciale vermelding voor het mooiste ontwerp in de competitie voor docenten) en Normen en Waarden (eerste prijs in de themawedstrijd voor leerlingen). In het prijzenpakket zijn ook een aantal workshops opgenomen. Eerder deze maand bleek al, waartoe die kunnen leiden.

Tweede leven

Oude wijn in nieuwe zakken is misschien wat negatief geformuleerd, maar oude media beleven op internet een tweede leven. Oude platen bijvoorbeeld. Vorige week ging Fonos online, een website met daarop 15.000 lp’s die tussen 1950 en 1980 in Nederland zijn gemaakt. Al tijden op zoek naar die ene plaat van Johnny Hoes? Stad en land afgereist voor ZZ and the Maskers. Stop met bladeren door de platenbakken en bestel online een kopie op cd van het originele album uit het Nederlands Muziekarchief van Beeld en Geluid. De site is een overdonderend succes. Zo zeer zelfs dat hij binnen een week overbelast was en daardoor tijdelijk onbereikbaar.

Of neem oude kinderseries. Op www.kindertv.org zijn ze te vinden: J.J. de Bom, Okkie Trooy, Q & Q, Stuif es in, Wordt Vervolgd, de Zevensprong en nog zo wat programma’s ‘waar je voor op mocht blijven’.

Maar het mooist zijn de oude foto’s, bij voorkeur als ze zijn gevonden op een vlooienmarkt of op de zolder van een verlaten huis. Op time tales vinden de verdwaalde familieportretten, de kiekjes van vergeten eerste communies en de reportages van allang verbroken huwelijken een nieuw tehuis. Juist in hun volstrekte anonimiteit geven ze een prachtig tijdsbeeld van de afgelopen eeuw.

Osse rookworst

Het door premier Balkenende en minister Donner aangezwengelde debat over satire is kat in het bakkie voor de creatieve webknutselaar. Vanzelfsprekend waren de beschermers van Oranje afgelopen week het onderwerp van Foto Fuck Vrijdag, de populaire knip- en plakwedstrijd van Retecool.com.

Leuk natuurlijk, maar het kan nog leuker. Kruip op www.politiekspel.nl in de huid van Balkenende en verzamel zoveel mogelijk euro’s om de begroting te dichten. Pas op voor Jan Marijnissen, die vervaarlijk zwaait met een Osse rookworst. Levensgevaarlijk is Femke Halsema, die iedereen omverrijdt met haar nieuwe kinderwagen). Piet Hein Donner speelt voor reddende engel.

Boekenjacht

Het moet gaan over iemand die op zoek is. Er moeten twee of drie lagen in zitten. En, heel belangrijk, het moet beschikken over een open einde. De manier waaop Johnny en Willie in een hilarische sketch van Jiskefet op zoek gaan naar een boek, zou de inspiratie kunnen zijn voor www.whichbook.net, een website voor wie op zoek is naar een boek, maar geen idee heeft waar te beginnen.

Een beetje grappig, bij voorkeur onvoorspelbaar, een vleugje seks en vooral niet te lang? Vul uw voorkeuren in en klik, klik, klik, Zeugzoenen van Marie Darrieussecq is uw boek. Heeft u het al gelezen? Blader dan eens door Het Parfum van Patrick Suskind, of De slagersjongen van Patrick McCabe. Ideaal voor het invullen van verlanglijstjes voor Sinterklaas.

Wie meer bij de tijd wil lezen, bezoekt allconsuming.net. Deze website gebruikt de nieuwste webtechnieken om bij te houden welke boeken besproken worden in het groeiend aantal weblogs. Per uur, dag, week en maand wordt automatisch een topvijf opgesteld. Naast boeken over het web zelf lezen de bloggers vooral veel over politiek.

Nog leuker is de jacht op boeken in het wild. Op www.wildeboeken.nl zijn locaties te vinden waar iemand een boek te vondeling heeft gelegd. Ga op jacht, vind en lees het boek en geef het opnieuw aan de wildernis prijs. Elk boek is voorzien van een label met een uniek nummer. Op de website is de reis van elk exemplaar te volgen. Wie zei er dat internet zal leiden tot ontlezing?

Spoof

Het Sinterklaasfeest is een vorm van ‘geinstitutionaliseerd racisme’ en wordt daarom door de Europese Unie verboden. Verontrustend nieuws waar RTV Noord-Holland twee weken geleden terecht ruim aandacht aan besteedde. Voor- en tegenstanders kwamen aan het woord, de bron van het bericht – de website van de EU – werd keurig genoemd. Journalistiek niets mis mee, dacht het Parool, en nam het nieuws de volgende dag op in zijn kolommen.

De Telegraaf vertrouwde het niet helemaal. Het internetadres van het persbericht (www.eu-online.org) kwam niet overeen met dat van de officiele EU-website (europa.eu.int). Eén telefoontje verschafte opheldering. Website en persbericht waren vals. Sterker nog, ook de sites van de voorstanders (www.wildgeraas.tk) en tegenstanders (www.genoegvansint.tk) waren nep, of, in webtermen, spoof.

In totaal vijf naar elkaar verwijzende sites hadden slechts één enkel doel: het misleiden van journalisten. Dat was precies de opdracht aan de studenten die deelnamen aan een masterclass van ontwerpbureau Mediamatic over het gebruik van nieuwe media in public relations. Ze zijn allemaal geslaagd.

Hoe makkelijk de pers om de tuin is te leiden, bleek afgelopen zomer al uit de wereldwijde aandacht voor de filmbeelden van Vincent van Gogh. Aan die hype kwam nog een heuse nepdocumentaire te pas. Het project van de studenten toont aan dat een beetje kennis van websites al voldoende is om de immer naar nieuws hongerende media te voeden.

Niet toevallig werd de masterclass gegeven door medewerkers van het Britse reclamebureau BorkowskiPR. Geen betere reclame dan een mediarel, met als bonus gratis naamsvermelding in de rectificatie. Spoof-sites als rent-a-baby.nl (‘U kunt uw baby voor verhuur aanmelden’) zullen dus steeds vaker navolging krijgen. Tijd voor een masterclass voor journalisten?

E-culture

Historisch besef, en dan vooral het gebrek daaraan. Tien tegen één dat staatssecreataris Medy van der Laan van Cultuur het daarover heeft gehad, toen zij afgelopen zaterdag de aftrap verrichtte voor de derde Nationale Geschiedenisdag. Decor voor deze toogdag voor heel historisch Nederland was namelijk het Nederlands Centrum voor Volkscultuur, een instituut dat door het departement van Van der Laan gesubsidieerd wordt om voorlichting te geven over de cultuur van alledag, van vroeger, en van nu.

Hoe ze dat doen? Middels een website natuurlijk. Eind dit jaar moeten op www.volkscultuur.nl antwoorden te vinden zijn op vragen als ‘Waarom vieren wij moederdag en vaderdag?’ Maar ook: ‘Waar moet ik zijn om een groep uit te nodigen die het middeleeuwse ridderspel kan naspelen?’

E-culture, heette dat onder Van der Laans voorganger Rick van der Ploeg. Hij stelde een Digitaal Deltaplan op tot behoud van het culturele erfgoed. De sporen van dat beleid zijn zichtbaar op het web. Met steun van OCenW werken historische instellingen als het Nationaal Archief en de Koninklijke Bibliotheek hard aan de digitale ontsluiting van het cultureel erfgoed. Websites als www.geheugenvannederland.nl en www.cultuurwijzer.nl moeten de geschiedenis toegankelijk maken voor een breed publiek en zo het historisch besef vergroten. Met diezelfde opdracht werkt ook de Stichting Actueel Verleden aan een website. Met zes ton euro steun van OCenW.

Stuk voor stuk prachtige initiatieven. Maar toch. Internet is bij uitstek het medium waar je pas wat vindt, als je ernaar zoekt. Websites kunnen een prima aanvulling zijn op het onderwijs. Maar juist daar laat OCenW het afweten, met de plannen voor de bovenbouw van havo en vwo. Geschiedenis willen degraderen tot een keuzevak en tegelijkertijd het web presenteren als pannacee voor verloren gegaan historisch besef, dat wringt.